- హెన్రియెట్టా లాక్స్.. ప్రపంచాన్ని మార్చిన కణాలు
- ఆమెకు తెలియకుండా ప్రయోగం
1951లో అమెరికాలోని బాల్టిమోర్లోని జాన్స్ హాప్కిన్స్ ఆసుపత్రికి 31 ఏళ్ల ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ మహిళ హెన్రియెట్టా లాక్స్ వెళ్లారు. విపరీతమైన నొప్పి బాధతో యోని రక్తస్రావంతో బాధపడుతున్న ఆమెకు డాక్టర్ లు టెస్టులు చేశారు.
ఆమెకు వైద్య పరీక్షల్లో గర్భాశయ ముఖద్వార క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. చికిత్సలో భాగంగా ఆమె కణితి నుంచి కొంత కణజాలాన్ని పరిశోధన కోసం తీసుకున్నారు. అయితే ఈ విషయం ఆమెకు చెప్పలేదు. ఆమె అనుమతి కూడా తీసుకోలేదు. అప్పట్లో రోగుల నుంచి కణజాలాన్ని పరిశోధన కోసం తీసుకోవడం సాధారణంగా జరిగేది . కానీ హెన్రియెట్టా నుంచి తీసుకున్న ఆ కణాలు వైద్యశాస్త్ర చరిత్రను మార్చబోతున్నాయని ఎవరికీ తెలియదు.
ఆగని కణ విభజన
మానవ కణాలను శరీరం బయట అంటే ప్రయోగశాలలో పెంచడం శాస్త్రవేత్తలకు అప్పటివరకు పెద్ద సవాలుగా ఉండేది. సాధారణంగా ప్రయోగశాలలో పెంచిన మానవ కణాలు కొద్దిరోజులకే చనిపోయేవి.
జాన్స్ హాప్కిన్స్ పరిశోధకుడు జార్జ్ ఒట్టో గే హెన్రియెట్టా కణజాల నమూనాను పరిశీలించినప్పుడు మాత్రం అసాధారణ విషయం గుర్తించాడు. ఆ కణాలు చనిపోకుండా నిరంతరం పెరుగుతూ, విభజించుకుంటూ ఉండేవి. వాటిలో ఒక కణాన్ని వేరు చేసి ప్రయోగశాలలో పెంచడం ప్రారంభించాడు. అలా ఏర్పడిన కణాల సమూహానికి హేల అని పేరు పెట్టారు. అది హెన్రియెట్టా లాక్స్ పేరు మొదటి రెండు అక్షరాల ఆధారంగా పెట్టిన పేరు. సాధారణ మానవ కణాలు పరిమిత సంఖ్యలో మాత్రమే విభజిస్తాయి . కానీ హేల కణాలు నిరంతరం విభజించగలిగాయి. అందుకే వాటిని శాస్త్రవేత్తలు ‘అమర కణాలు’గా పరిగణించారు.
వైద్య పరిశోధనలో విప్లవం
హేల కణాలు అందుబాటులోకి రావడంతో శాస్త్రవేత్తలకు మానవ కణాలపై పదేపదే ప్రయోగాలు చేసే అవకాశం లభించింది. పెద్ద మొత్తంలో కణాలను ప్రయోగశాలలో పెంచి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పరిశోధనా సంస్థలకు పంపించవచ్చు. పోలియో వ్యాక్సిన్ అభివృద్ధిలో హేల కణాలు కీలకంగా ఉపయోగపడ్డాయి. క్యాన్సర్, వైరస్లు, రేడియేషన్ ప్రభావాలు, విషపదార్థాలు, జన్యు మ్యాపింగ్ వంటి అనేక రంగాల్లో పరిశోధనలకు ఇవి ఉపయోగపడ్డాయి. అంతేకాదు, ఇన్-విట్రో ఫెర్టిలైజేషన్, క్లోనింగ్ వంటి పరిశోధనల్లోనూ హేల కణాలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. అత్యంత వేగంగా, నిరంతరం పెరిగే సామర్థ్యం వాటిని శాస్త్రవేత్తలకు అమూల్యమైన పరిశోధనా సాధనంగా మార్చింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వేలాది ప్రయోగశాలల్లో ఈ కణాలను ఉపయోగించారు.
హెన్రియెట్టాకు తెలియదు
శాస్త్ర ప్రపంచంలో హెన్రియెట్టా కణాలు సంచలనం సృష్టిస్తున్న సమయంలో ఆమె మాత్రం తన అనారోగ్యంతో పోరాడుతున్నారు. క్యాన్సర్ వేగంగా వ్యాపించడంతో 1951 అక్టోబర్ 4న, కేవలం 31 ఏళ్ల వయసులో ఆమె మరణించారు. కానీ ఆమె మరణంతో ఆమె కణాల జీవితం ముగియలేదు. ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రయోగశాలల్లో హేల కణాలు మాత్రం పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. వైద్యశాస్త్రాన్ని మార్చిన ఈ కణాల వెనుక ఉన్న మహిళ గురించి ఆమె కుటుంబానికి కూడా చాలా కాలం వరకు పూర్తిగా తెలియదు. హెన్రియెట్టా భర్త డేవిడ్ లాక్స్కు కూడా ఆమె మరణం తర్వాత కణాల గురించి పెద్దగా సమాచారం ఇవ్వలేదు. దశాబ్దాల తరువాత కుటుంబానికి హేల కణాల గురించి తెలిసినప్పుడు, తమ కుటుంబ సభ్యురాలి శరీరం నుంచి తీసిన కణాలు ఇంకా జీవించి ప్రయోగశాలల్లో ఉపయోగించబడుతున్నాయనే విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం వారికి సులభం కాలేదు.
కోట్ల విలువైన పరిశోధన.. కుటుంబానికి మాత్రం ఏమీ లేదు
హేల కణాలు వైద్య పరిశోధనలో అపారమైన విలువను సృష్టించాయి. వాటిపై ఆధారపడి అనేక పరిశోధనలు, ఆవిష్కరణలు, వాణిజ్య ఉత్పత్తులు అభివృద్ధి చెందాయి. హెన్రియెట్టా కుటుంబానికి ఆ ఆర్థిక ప్రయోజనాల్లో భాగం దక్కలేదు. ఇక్కడే ఈ కథ ఒక శాస్త్రీయ విజయగాథ నుంచి నైతిక చర్చగా మారుతుంది. ఒక వ్యక్తి శరీరం నుంచి తీసిన కణజాలాన్ని ఆ వ్యక్తి అనుమతి లేకుండా పరిశోధన కోసం ఉపయోగించవచ్చా? ఆ కణజాలం ఆధారంగా కోట్ల రూపాయల విలువైన పరిశోధనలు జరిగితే ఆ వ్యక్తికి లేదా కుటుంబానికి దాని ప్రయోజనం దక్కాలా? ముఖ్యంగా, రోగి తన శరీరం నుంచి తీసిన జీవ పదార్థం భవిష్యత్తులో ఎలా ఉపయోగించబడుతుందో తెలుసుకునే హక్కు ఉండాలా?
వైద్య పరిశోధనలో ‘అనుమతి’కి కొత్త అర్థం
హెన్రియెట్టా లాక్స్ ఘటన మానవ కణజాల పరిశోధనలో ఇన్ఫార్మ్డ్ కన్సెంట్ లేదా సమాచారంతో కూడిన ముందస్తు అనుమతి ప్రాధాన్యంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చకు దారితీసిన సంఘటనల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. హేల కణాలకు సంబంధించిన పరిశోధనల కాలంలో రోగులకు పూర్తిగా సమాచారం ఇవ్వకుండా ప్రయోగాలు చేసిన ఘటనలు కూడా వెలుగులోకి వచ్చాయి. దీంతో మానవులపై వైద్య పరిశోధనలకు మరింత కఠినమైన నైతిక ప్రమాణాలు, పర్యవేక్షణ అవసరమనే అభిప్రాయం బలపడింది. నేడు వైద్య పరిశోధనలో రోగి హక్కులు, గోప్యత, సమాచారంతో కూడిన అనుమతి వంటి అంశాలకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉంది. ఆ మార్పుల వెనుక హెన్రియెట్టా లాక్స్ కథ ఒక చారిత్రక ఉదాహరణగా నిలిచింది.
శాస్త్రానికి అమూల్యమైన వారసత్వం
హెన్రియెట్టా లాక్స్ తన జీవితకాలంలో తన కణాలు ప్రపంచాన్ని ఎలా మార్చబోతున్నాయో ఎప్పటికీ తెలుసుకోలేకపోయారు.కానీ ఆమె కణాలు క్యాన్సర్ నుంచి వైరస్ల వరకు, వ్యాక్సిన్ల నుంచి జన్యు పరిశోధనల వరకు అనేక రంగాల్లో శాస్త్రవేత్తలకు సహాయపడ్డాయి.
అందుకే హెన్రియెట్టా లాక్స్ కథకు రెండు పార్శ్వాలున్నాయి.
ఒకటి—మానవ ఆరోగ్యాన్ని మార్చిన అసాధారణ శాస్త్రీయ విజయం. మరొకటి—ఆ శాస్త్రీయ పురోగతికి పునాదిగా నిలిచిన వ్యక్తి హక్కులు, అనుమతి, గౌరవం గురించి మనల్ని ప్రశ్నించే నైతిక గాథ. ఏడు దశాబ్దాలు దాటినా హేల కణాలు పరిశోధనల్లో ప్రాధాన్యం కోల్పోలేదు. హెన్రియెట్టా లాక్స్ పేరు కూడా అందుకే వైద్యశాస్త్ర చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. ఆమె కథ మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది—శాస్త్రం ఎంత గొప్ప విజయాన్ని సాధించినా, దాని వెనుక ఉన్న మనిషి హక్కులు, మానవ గౌరవం అంతే ముఖ్యమైనవి.
